Ola a todos. ¿Cómo estamos por Galicia e polo noso Bembibre? Nos estamos a tope de forza espiritual, despois de 7 días do Camiño, e de casi 140 quilómetros recorridos a pé. ¿Cómo nos sentimos? ¿Qué tal estamos fisicamente? ¿Qué cambios estamos sufrindo na nosa vida pola experiencia vivida? De esto imos falar hoxe.
Polo de pronto, onte, estivemos en Estella, visitamos a cidade, e coñecemos algo máis de esta vila Navarra, que algún tempo foi a capital do Reino. Ese Reino de Navarra que chegaba ata Francia (baixa Navarra). Con certa dificultade, eso sí. Porque os kilómetros pesan nas pernas. Nada é doado. O cansancio acumúlase, e vaia si se acumula. De todas formas, físicamente, estamos moi ben. Tíñamos moito medo ás ampollas, ás dores musculares, a contratempos físicos que incluso poideran deixarte fora deste rollo (coñecemos a varias persoas que tiveron que abandoar nestes días). Pero, a decir verdade, despois da séptima etapa recorrida, non nos podemos queixar.
Alex tivo fai tres días xa, un pequeno problema con unha ampolla. Resolvíuno ben, pasóulle agulla e fío (deixóu éste dentro da ampolla) e santo remedio. É o que aconsellan, e o remedio é efectivo. Juan tamén tivo os seus mais ou menos con unha rozadura. Normal cando andas tanto. Pero tamén resolveu o contratempo, con paciencia, e con crema. E Pepe tivo, e ten, bastantes problemas musculares. Este tipo de problemas son moi normais, xunto ás ampollas. As pernas non están acostumadas, e os músculos resíntense que da gusto. Pero nada que impida seguir con certa normalidade. Así que aquí estamos, TRES DUBRESES, tres aventureiros, vivindo unha experiencia nova. Sufrimento, espiritualidade, búsqueda interior. Eu qué sei, o caso é que estamos aquí, e estámolo compartindo con todo aquél que queira. Estámolo compartindo con vós.
Antes de falarvos de outra etapa, ¿vistes as fotos todas? Se non as vistes, xa o podedes facer, porque son chulísimas. Olvidádevos de que estamos nós nelas, e disfrutade do CAMIÑO.
Bueno, pois deixamos hoxe pola mañá o Albergue Municipal de Estella. Por certo, onte estivemos a punto de dormir na rúa. Estos sitios pechan normalmente ás 10 da noite. E as 10:15 éste albergue concretamente, impón o SILENCIO. Isto é, que todo o mundo ten que estar durmindo. Sí sí, pero non vén mal, porque as 5:30 ou 6:00. xa todo o mundo está levantándose. ¿Por qué? sinxelamente porque é mellor andar cando o sol non está aí queimándoche o lombo, a cara e os brazos. E tamén porque así chegas antes ó Albergue. Isto é importante, se non quedas sen habitación. Pois, como dicíamos, por pouco quedamos a "vintemperie" que diría algún. Estivemos tomando un café nun bar do lado cun grupo de cataláns e madrileños, despistámonos, e cando nos demos conta, eran as 10:05. Vaia bronca nos caíu. Coma si estivéramos internos nun colexio.
O primeiro que vimos hoxe, interesante, foi a FONTE DO VIÑO, e de BODEGAS IRACHE e, aparte de auga, da viño, noutro grifo. É curioso, pero viño bebes pouco, porque non estás para florituras. Eso mellor cunha boa chuleta. Como di o mensaxe da bodega: "Peregrino, si quieres llegar a Santiago con fuerza y vitalidad, de éste gran vino echa un trago, y brinda por la felicidad". Pero algo todo o mundo proba.....
Pouco máis hai que destacar hoxe. Pasamos por Villamayor de Monjardín, por onde contan que "guerreou" Carlo Magno. E alí, hai unha fonte dos Mouros, gótica, do século XIII. Tamén vimos (de lonxe) o Castelo de San Esteban do século X. E pouco máis hai que contar. Paisaxes secos, sin auga (fontes), e con moita herba seca.
A verdade é que andivemos 20 quilómetros bastante rápido. Porque ás 12 menos cuarto, estabamos no albergue. Aínda estaba pechado. Manda trunfo. Fomos ó Albergue da Asociación de Amigos do Camiño de Santiago de Navarra.
Imos aproveitar para contarlle a algún interesado en facer o camiño, algún detalle para que o teña en conta. En primeiro lugar, unha das cousas super importantes é O EQUIPO, que un debe traer. Din que debes meter na mochila o mínimo imprescindible e despois sacar a metade das cousas. Ou sexa, moi importante simplificar. Unha mochila adecuada (nin moi grande, nin moi pequena). O que fai falla levar, tédelo en moitas páxinas do camiño. Nós podemos dicirvos o que nos parece interesante que levedes.
As mudas son importantes, o bastón tamén (non é ningún adorno, axúdache moito a subir, e a baixar as costas), unhas boas botas (usadas, para que non saian ampollas na primeira etapa xa), unhas sandalias (nada máis chegar, debes sacar as botas e os calcetíns, e airear os pés), un saco de durmir (dormes todolos días nel, porque non che dan sabas nos albergues), unha esterilla para poñer por debaixo do saco. Impermeables por se chove, poncho para cubrir a mochila da choiva. UN BOTIQUÍN co máis básico. Funda de almofada (importante pola hixiene). Pinzas para colgar a roupa húmida. Unha lanterna. Tapóns para os oídos (prevención contra tenores nocturnos) E, como hai que ser prevenidos, levar algo tamén para o POLVO DO CAMIÑO........
Outra cousa é traer unha guía, ou fotocopias dunha. O Camiño é o primeiro itinerario cultural europeo, declarado polas institucións europeas. Así que é moi interesante.
A etapa de hoxe é, según todalas guías, boa para sentir a SOIDADE. Isto é, como non hai moito que ver no camiño, a paisaxe non é nada especial, e incluso nin pasas por pobo ningún nas últimas 3 horas, dache tempo para pensar. ¿En qué? En moitas cousas. ¿Cambiarame a vida despois de facer o camiño, como dín? ¿Teréi que cambiar eu a miña existencia e forma de vida? ¿Ou seguiréi facendo o mesmo de sempre? Aaaaaaah! Pero pensar pénsalo, porque iso din do camiño. ¿Seguirá Alex indo ó Reyva tódalas mañás a papar un colacao con Croissant? Chiño seguramente espera que sí..... ¿Seguirá Juan tan namorado das Galiñas de Mós? ¿Seguirá Pepe enfrascado no medio dos papeis sen levantar a cabeza? Ou deixaremos todo e viviremos unha nova vida.....
Esperamos non cambiar demasiado, non vaia a ser que cando cheguemos alá, non nos coñeza ninguén. O caso é, que seguramente o Camiño nos cambie para o resto das nosas vidas, sen darnos apenas conta. Ser, é unha experiencia distinta, e inolvidable. Ainda que só fora unha semana, os recordos, e os detalles vividos, seguramente nos quedarán na retina por tempo.
E despois de todo este rollo, deixámosvos que xa é horas.
Un saudiño a todos éh.
Saíamos de Pamplona/Iruña cara Puente La Reina. 24 Km. Pasamos pola rua Estafeta outra vez, tamén xunto á Catedral e varias igrexas moi chulas. Fan un bonito conxunto e alegra a vista do pelegrín dentro da paisaxe urbano. A impresión é que Iruña/Pamplona é unha cidade bonita, acolledora. E o San Fermín está presente.
Pasamos por Cizur Menor. Juan quedóu xa fai un cacho atrás. Tiña unha rozadura importante. Cháma a Pepe e Alex e di: "Non esperedes por mín oh, que xa vou indo". Resulta que nun sitio que botóu crema quedáronlle as gafas, e tivo que volver por elas. Hai que jod....
Imos cara o Alto do Perdón. Ó principio ben, pero despois comeza a complicarse bastante a cousa. Camiños empedrados, onde os pes sufren bastante e as pernas tampouco o agradecen nada. Paramos cando podemos, pero o pequeno descanso non alivia as dores.
Pepe quedouse atrás, Juan e Alex van diante.
Nuria, unha catalana de Amposta, comenta que nesta costa todo o que ten algo que purgar ou limpar na alma costalle moito subir. Ao final da tremenda subida acadase o perdón.
Chegamos ó Alto do Perdón. Sacamos fotos. A baixada é castigadora, bastante pendiente e pedras por todos lados. Pepe di que xa sabe onde están os músculos todos das pernas, dóelle todo. Pero aguanta.
Un letreiro recórdanos que faltan 747 km a Santiago. Pois é un alivio. Pasamos pola Ermita de San Salvador. Non hai quen aguante xa. O Sol peta que xa lle vale tamén.
Chegamos a Puente La Reina, no primeiro albergue xa entramos, non imos buscar mais. Recíbenos unha chica cun escote xeneroso. Agradécese, pero solo pensas en comer e ducharte. ¿E a quén encontramos aquí? A Josef, o austríaco, que nos indica por ónde se entra. Está moi ben. ¡Este home sabe dos mellores sitios coño!. Hai que preguntarlle a qué albergue vai mañán....
Comemos, e despois unha duchiña. Hasta hai hidromasaxe. Alex metíuse alí e non daba saído.
Pola tarde damos unha volta polo de Puente La Reina.
Pobo nado por e para o Camiño de Santiago.
Ten unha ponte románica, do século XI, fermosa, sobre o rio Agra. E tamén unha Calle Mayor, que ven sendo a arteria principal desta vila medieval.
Visitamos a Igrexa de San Pedro, onde esta a imaxe da Virxe de Txori.
Chamase porque un páxaro (txori en euskera), collía auga do rio Agra no pico e levaba esta auga para limpar a imaxe da Virxe.
Quedamos tamén impresionados pola Igrexa de Santiago e pola Igrexa do Crucifixo, ambalas-dúas da edade media.
Saímos de Zubiri cara Pamplona. 20,8 km. A Juan cáelle o pantalón, dí que debíu adelgazar, pero cremos que ten a mesma barriga de antes. Seguimos. Segue parecendo Galicia. Hai moito verde, moito. Pasamos por sitios onde facemos fotos de cine. O camiño é estreito. Imos xunto ó Río Arga.
Ségueche dando tempo para pensar. Botas de menos a familia. O sol peta que xa lle vale. A mochila, a medida que transcurre o tempo, parece clavada nos osos. Pesa máis que antes, ainda que leves o mesmo. Qué coño levaréi aí atrás que pesa tanto.
Unha francesa vai detrás de Alex un cacho grande, non se despega. Non sabemos si vai a rebufo ou é por outra cousa..... O pai ven detrás nosa, non lle quita ollo á nena, por si acaso.
Chegamos a Villava, a terra de Indurain. Ponte de Arre. Metémonos nunha paisaxe urbana onde pareces perdido, non é o mesmo. Juan compra selos. Está pendente contínuamente de mandar postais. Sellamos unha primitiva, a ver si o camiño nos trae sorte. A señora fala moi amable con nos e déséxanos sorte. Pasamos xa o pobo de Burlada, está pegado coma si fose a mesma cidade. Saúdanos un poli local que nos desexa "Buen camino". Buscamos o albergue canto ántes. Non damos chegado. Atravesamos a Ponte da Magdalena e chegamos a Pamplona.
Josef falóunos do Albergue Paderborn, alí imos. Está moi ben, e ten pouco sitio, pero chegamos a tempo. Son amables, como nos anteriores.
Imos a comer algo. Pasamos pola rua Estafeta, Mercaderes, e esas, por onde se corre o San Fermín. Comemos ben e aproveitamos para dar unha volta.
Mandámoslle saúdos a todos os que ven este blog duns Dubreses no CAMIÑO. E de paso tamén un saúdo para Alberto Sacido, que ía vir con nos, e tivo que quedar alá. Unha apreta.
Preparámonos. Vemos que chove. A sacar o chubasqueiro. Buscamos un sitio onde desayunar. Algunha xente ven detrás nosa, ainda que imos ó revés. Isto sempre pasa, polo que vemos. Non hai ningún sitio aberto. Emprendemos a marcha, xa haberá onde tomar algo.
Volvemos a adiantarlle a outra velliña. ¡Cóño, se é a mesma de antes! ¡E vai como unha tortuga! Pero esta muller está en todas partes, ou é unha visión? Ou toma anabolizantes? Non, e que paramos a desayunar, e a comprar, e seguramente nos pasóu diante. Xa se sabe que "pasiño a pasiño, ándase o camiño". É boa verdade, hai cantidade de xente que vai amodiño, ó seu paso, e como paras de vez en cando, encóntraste continuamente con eles. O consello: non se pode apurar, non vas a ningún lado.
Chegamos a algún cruce, e alí pregúntanos a xente cousas do camiño. De ónde deben saír, etc, que queren facelo para o ano. Xa non doen solamente as pernas, doen os pés o lombo.....
Xa ves tamén nenos que van cos seus pais. Pasamos outro bosque. Antigamente parece que ían poucas veces por bosques. Polos saqueos e roubos. De todas formas tampouco levamos cousas importantes. Daste conta que nunha mochila de 9 kilos levas todo o necesario para vivir. Algo imos aprendendo xa disto.
Ainda que hai moita xente andando, moitas veces palpas a soidade. Aí é onde pensas, moitas cousas. Tes tempo.
Pepe nota o peso da mochila. Será porque leva a roupa mollada, non secou nada.
Chegamos a Zubiri, "Puente de la rabia". Gótico. Coñécese así porque os veciños daban ós animais tres voltas arredor do pilar central da súa arcada para sanalos de este mal. Qué bonitiño é. Será porque chegamos xa o final da etapa.
Sentámonos. Juan dixo polo camiño que podíamos seguir ata un pobo máis adiante (Larrasoaña). Pero cando se quere levantar casi non é capaz. Dóenos todo, o lombo, a cadeira.....
Esperamos a que abra un albergue que hai alí. Privado. Está ben, sobre todo porque ten internés, e así podemos colgar as fotos no blog dunha vez.
Cúñannos as tarxetas de pelegríns . Asinamos nun libro que teñen, e deixamos a nosa dedicatoria. Como en tódolos os sitios.
Compramos algo nun super que hai ó lado, e comemos no albergue xunto a un señor maior austríaco. Conversamos con Josef Hager polo menos hora e media, en alemán, inglés, español. E entendémonos e todo. E unha das mellores cousas do camiño. Cóntanos que lle deron dous infartos e comezóu a facelo por iso, ten tres fillos.
Ás 6 da tarde aínda segue chegando xente. Terán que dormir no pavillón municipal.
Levamos 3 horas no ordenador (é gratis internet) co blog. Unha francesa xa nos mira mal.
Ceamos no albergue uns bocatas con Claudina, outra francesa que tamén está na habitación e ven de Le Puy. Fai o camiño porque é moi relixiosa, pero non cre na Igrexa. Esta francesa leva andando un mes e cinco dias, e conta de chegar a Finisterre o trinta de setembro.
Maitane, a chica do Albergue é moi amable, facílítanos todo o que precisamos. Lavamos a roupa, e, como hai secadora, quedou impecable, por fin.
Saimos de Orysson cara Roncesvalles. Non está mal dia. Seguimos subindo. Imos cara os 1.800 metros de altitude. O vento sopla fortísimo, menos mal que as paisaxes seguen sendo increíbles. Juan séguelle sacando fotos as vacas (é o del), tamén hai ovellas, cabalos e uns porcos cunha pinta.... No prato deben estar.... Non se ve ninguén co gando (pasto libre). Seguímonos topando con pelegríns de un montón de sitios. Aproveitamos para facernos fotos con eles. O vento sopla a su p.... Vemos nun alto unha virxe no medio das rocas, di Juan que é a Virxe das Rocas, calquera o cree. Imos bastante ben, pero a subida é tremenda.
Comeza a baixada, ainda peor.
Chegamos á Fontaine de Roland. Facemos un descanso, enchemos as botellas de auga, e tomamos algún alimento. Un francés estase poñendo de bolo con un chourizo enorme. Invítanos. Rímonos un pouco. Menos mal que Alex sigue manexando o francés e o inglés. Nunha destas líjanos unha extranxeira. Todo o mundo é moi amable, salúdate cando pasas xunto a eles....
A etapa de hoxe son 16 km. Xa empeza a cansar tanta subida e tanta baixada dos huev.... As pernas empezan a pesar, a sudor está por todos lados. Pasamos por sitios empedrados, enlameados.... Alex chantóu os pes na lama e case que non sal dalí, parecían areas movedizas as condenadas. Estivemos a punto de escordar os pes varias veces. Santiago vainos cuidando.
Por fin, vense unhas casas ó fondo. Roncesvalles. É un sitio pequeno, apenas hai dous restaurantes, un albergue, unha posada, unha igrexa, e un antigo hospital. Imos a cuñar as credenciais de pelegríns, coma sempre ó final de cada etapa. O albergue non abre ata as 4. Comemos e esperamos. Estamos debullados.
Entramos no albergue. É un edificio bonito, de pedra, con séculos de antigüidade. Non se sabe aínda para qué se usaba, para granxa de cabalos, ou almacén de silo. Ten unha sala grande, con máis de 100 camas. Collemos tres xunto a En e Megumi (casualidade oes...). Imos á ducha, hai unha cola de aquí a mañán. Ó final ata se duchan as mulleres no servicio dos homes. Un escándalo. Pero ben, e que hai tanta xente..... Lavamos a roupa e colgámola, pero co tempo que está non vai secar.
Juan dase conta que é o único que trouxo toda a Guía do Camiño. A maioría trouxo fotocopias.
Imos a unha misa ás 8 da tarde. Preciosa. Recíbennos con cantos gregorianos. A igrexa está a tope. Enseñámoslle a Megumi e a En a persignarse. É unha ceremonia moi aberta, para crentes e non crentes. Despois da comunión os curas chaman a todos sexan da creencia que sexan, ó altar, como é costume para darnos a súa bendición, nun ritual de mil anos de antigüidade. Fano en un montón de idiomas, ata en xaponés. Despiden a misa cantándolle a salve á Virxe. (non nos enteramos moito, porque é en latín).
Ceamos cuns cordobeses que viven en Cataluña. Fan o camiño en bicicleta. Toca ir a cama. Ás 10 apagan todalas luces, ata as 6, que toca levantarse. Todo o mundo está coas linternas de aquí para alí. Agora sabemos ben por qué había que traelas.
Está chovendo, almorzamos no albergue de Saint Jean. Das consecuencias do almorzo falamos mais adiante. Sacamos de chubasqueiros e "ó camiño". Na porta, un grupo despistado pregúntanos si hai que ir para arriba ou para abaixo ¿?. Saímos animados, xa estamos na senda que agardábamos. Atravesamos a ponte romana, por onde van dende antigo os pelegríns, e chegamos a un desvío, onde collemos a Ruta de Napoleón para ir a Roncesvalles (a máis dificultosa, pero tamén a máis bonita). Enseguida nos damos conta de cómo vai a ser.... unha costa interminable. Dura, moi dura a etapa. Menos mal que é corta. 9 kilómetros ata o albergue de Orysson.
Descubrimos unha paisaxe similar a Galicia, vendo vacas, ovellas, cabalos e mesmo porcos, pastando libremente na montaña. Non nos cansamos de sacar fotos. A Juan por pouco lle da algo dunha vez que a cámara non iba.
A medida que subimos os Pirineos, vannos amosando o seu esplendor, vales fértiles ao fondo, paisaxes inmensos, parecemos andar polas nubes. Polo menos así imos levando mellor a tremenda subida. Costa creer que fai 200 anos o exército napoleónico, viñera por esta mesma ruta, camiño de España a darnos vara.
Aparecen as primeiras consecuencias do desayuno. Alex empeza a retorcerse de fortes dores, ten mala cara, pero aguanta como un campeón. Os seus dous compañeiros siguen adiante... pero con él. (Quid pro quo).
De repente un cartel, falta 1 Km para o albergue Orysson. Fáise interminable. Menos mal que non chovíu nada, si non... Fotos, e mais fotos. De pronto, aparece alá o lonxe. Ai, qué alivio, sobre todo para Alex que estaba botando o fíjado. Juan xa non sabemos ónde está. ¿Estará perdido nun desvío equivocado? ¿quedaríalle algo en Saint Jean, e tería que ir alí? ¿Quedaríase falando con algún gandeiro francés? ¿Estará tirado de cansancio? Non, pouco despois aparece fresco como unha leituga (ejem, ejem).
No albergue encontrámonos con xente de todo o mundo. Mesmo na habitación temos como compañeiros, dúas xaponesas (Megumi i En), e un francés (Pierre).
Pierre vive e traballa en París, ven dende Le Puy, leva 25 días de camiño, xa.
En e Megumi son xaponesas, de Tokio. Son amigas dende o instituto. En estudia Administración de Empresas, Megumi odontoloxía. Viaxan por todo o mundo e teñen moito interés por todalas culturas. Entendémonos con elas en inglés (bueno Alex enténdese con elas en inglés, Juan e Pepe nothing de nothing).
Durante o día aproveitamos para escribir cousas do diario, e tamén para lavar a roupa sucia por primeira vez.
O albergue está moi ben. Somos pouca xente, pero de moitos sitios: Canarias, Corea do Sur, Francia, Alemania, Japón.
Ceamos todos xuntos, como unha gran familia. Alí contamos as nosas batallas i experiencias.
Hai moi bo rollo entre todo o mundo. Temos todos un obxectivo común.
Ás 10 imos a dormir. Mañán toca madrugar de novo.
Chegamos cedo a Pamplona, mercamos algún detalle que nos faltaba (tapóns para os oídos, agullas, tiritas para as ampollas....) Collemos un taxi con un conductor moi enrrollado, contóunos moitas cousas de Navarra, a súa cultura, deportes. Ata foi pelotari. A pelota vasca é un deporte moi popular entre Navarros e vascos.
Chegamos a Saint Jean Pied Port. Na Asociación de Amigos do Camiño, atendéunos un francés moi simpático, era o único que falaba español. Alí pesamos as mochilas: 9 kilos pesan duas, e 10 a terceira; xa nos pasamos un pouco. O señor buscóunos un albergue, casi non había sitio en ningún. Imos comprobando que hai xente de todo o mundo, canadienses, italianos, inglese
s, etc, etc. Chegamos ó albergue. A Alex e Pepe tocóulle unha habitación con catro italianos enrrollados. Pero Juan tivo máis sorte, dormíu con Beatrice, unha francesa (na mesma litera); o señor do albergue bromea, dixo que para cambiarnos por Juan, tiñamos que pagar 20 euros..... Tamén nos pregunta de ónde somos, e o dicirlle, "de Santiago", comenta "ónde queda eso...." (risas).Damos unha volta polo pobo, vemos moitas ikurriñas, os carteis todos en francés e vasco, nótase que estamos no Pays Basque. Están en festas. Visitamos a igrexa de Notre-Dame du Bout du Pont, a ponte romana, a Cidadela, a rúa de España. E un sitio acolledor. Pola tarde hai un "encierro" por unha das rúas. Comemos no Chez de dé. Menú de peregrino, 10,60 €. Ben.
Pateamos todo o pobo para encontrar un sitio con internet ou wi-fi, e actualizar o blog. Pero nada. Sábado + festas = pechado.
Chega a hora de cear. Paolo e Giancarlo convídannos a "mangiare un piato di pasta" con eles. Rexeitamos a invitación (non vaia a ser que outro día teñamos que convidalos a Cachena ou Galo Mos).
Antes de dormir poñémoslle a funda a almofada e abrimos o saco de dormir, é recomendable pola hixiene.
Nesta cidade descansarán, e mañá proseguirán en autobús ata Saint-Jean-Pied-Port, fermosa localidade mais alá dos Pirineos.
E nesta antiga vila gala o domingo os tres pelegríns, Pepe Liñares, Alex Pensado e Juan Insua, escomezarán o seu percorrido de mais de 760 kms a pé ata Santiago de Compostela.
O obxectivo é chegar no ano santo de 2010 á Praza do Obradoiro...
Conseguirán estes heroes acadar a sua meta....?
Polo de pronto comezan con unha alta dose de ilusión por vivir esta nova e intensa experiencia, e tamén de curiosidade por coñecer todo o relacionado co Camiño, e o mesmo tempo, coñecerse a si mesmos.... esa viaxe interior......
Saúdos pra todos. Xa colgaremos aquí fotos, fotos e mais fotos. Para que todos, especialmente os nosos familiares e amigos, teñades noticias. CHAO, TALOJO.
O Camiño ten varias vías alternativas, de maior ou menor uso segundo as épocas e circunstancias do seu nacemento:
- O primeiro foi o camiño Primitivo, que, ao parecer, foi o que seguiu o rei Afonso II na súa peregrinaxe a Santiago (inaugurando esta vía dun xeito politicamente interesado).
- O camiño do Norte, pola costa do mar Cantábrico ata Ribadeo e logo polo interior de Galiza. Alternativamente, cruzaba por Abres o río Eo.
- En Francia hai catro vías para a peregrinaxe a Santiago: A vía tolosana, que entra en España por Somport, e as vías Lemosina, Podianense e turonense, que pasaban os Pireneos por Somport para seguir polo camiño francés.
- O camiño francés, que transcorre pola meseta entrando na península por Roncesvales e en Galiza polo Cebreiro (e que foi o que desprazou en importancia aos anteriores ao facerse máis segura a rota da meseta polo avance da Reconquista).
- O camiño aragonés, era o que seguían os peregrinos que entraban por Somport.
- O camiño portugués, que recolle os peregrinos de Portugal. A Vía da Prata, por onde viñan os peregrinos do sur de España e que continuaban en Galicia polo
- O Camiño do sueste que ía dende A Gudiña.
- O camiño inglés, dende Ferrol e A Coruña.
- En Italia os peregrinos seguían a vía Francigena, polo que tamén se peregrinaba a Roma.
- As vías marítimas, que realizaban os peregrinos que partían en naves dende as Illas de Gran Bretaña e Irlanda.
O Camiño de Santiago é un conxunto de vías de acceso de peregrinos a Santiago, creado a partir da descuberta dos restos (presumiblemente) do Apóstolo no lugar do Libredón, en Santiago de Compostela, durante o reinado de Afonso II.
